Phần thứ ba
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VÀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ
CÁC BÀI TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
TRONG MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
I. GỢI Ý MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT DẠY HỌC CÁC BÀI TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
1. Một số phương pháp dạy học tích cực
Môn Giáo dục công dân ở Trung học cơ sở có vai trò quan trọng trực tiếp trong quá trình hình thành ý thức, hành vi đạo đức, pháp luật và lối sống cho học sinh (HS). Đây là môn học có đặc điểm nổi bật là gần gũi với con người và xã hội, gắn bó mật thiết với đời sống thực tiễn sinh động của gia đình, nhà trường và xã hội. Đặc điểm này tạo cho môn Giáo dục công dân có những lợi thế để có thể tích hợp nhiều nội dung giáo dục cần thiết cho HS như giáo dục môi trường, giáo dục pháp luật, giáo dục an toàn giao thông, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục phòng, chống tệ nạn xã hội,… Trong những nội dung tích hợp này, tích hợp giáo dục pháp luật giữ vị trí quan trọng và cần thiết đối với HS trước thực trạng chấp hành pháp luật hiện nay ở nước ta.
Vấn đề đặt ra là, tích hợp nội dung gì và tích hợp như thế nào để có thể đáp ứng được yêu cầu giáo dục pháp luật cho HS mà không làm thay đổi nội dung môn học.
Có nhiều phương pháp dạy học tích hợp giáo dục pháp luật trong môn Giáo dục công dân ở Trung học cơ sở, từ các phương pháp truyền thống như: thuyết trình, đàm thoại, nêu gương, sử dụng đồ dùng trực quan… đến các phương pháp hiện đại như: thảo luận nhóm, động não, xử lí tình huống, đóng vai, tổ chức trò chơi, dự án… Các phương pháp này có thể được thực hiện qua các hình thức học tập theo lớp, theo nhóm, cá nhân, có thể tổ chức học tập trong hoặc ngoài lớp.
Các phương pháp dạy học Giáo dục công dân truyền thống và hiện đại đã được đề cập tới trong các tài liệu khác nhau, được giáo viên (GV) làm quen qua qua các đợt tập huấn và thực hiện nhiều trong các giờ dạy học trên lớp, vì thế tài liệu này chỉ đi sâu vào một số phương pháp điển hình thường được áp dụng trong dạy học tích hợp giáo dục pháp luật ở Trung học cơ sở.
1.1. Phương pháp giải quyết vấn đề (xử lí tình huống)
Giải quyết vấn đề/ xử lí tình huống là phương pháp dạy học đặc trưng có nhiều lợi thế của môn Giáo dục công dân. Phương pháp này đặt ra yêu cầu cần phải xem xét, phân tích những vấn đề/ tình huống cụ thể thường gặp phải trong cuộc sống, qua đó xác định cách giải quyết, xử lí vấn đề/ tình huống đó sao cho phù hợp. Đây là phương pháp thường được áp dụng trong dạy học tích hợp nội dung giáo dục pháp luật ở trung học cơ sở.
a) Mục tiêu của phương pháp
- Giúp HS đưa ra cách ứng xử phù hợp với quy định của pháp luật, phù hợp với nội dung bài học, qua đó củng cố kiến thức đã học và làm quen với kĩ năng vận dụng liên hệ vào thực tiễn đời sống xã hội.
- Giúp HS làm quen với yêu cầu thể hiện quan điểm của mình trước các tình huống pháp luật, qua đó góp phần rèn luyện ý thức chấp hành pháp luật, phù hợp với yêu cầu tích hợp của môn học.
b) Cách thực hiện
- GV nêu tình huống pháp luật trong các lĩnh vực khác nhau, phù hợp với nội dung bài học, với các biểu hiện hành vi khác nhau để HS phân tích, xử lí.
- HS xác định, nhận dạng vấn đề/ tình huống.
- HS phát hiện vấn đề cần giải quyết.
- HS thu thập thông tin có liên quan đến vấn đề/ tình huống cần giải quyết.
- HS liệt kê các cách giải quyết.
- HS lựa chọn và đưa ra cách giải quyết.
- GV kết luận, đưa ra cách giải quyết đúng và phù hợp nhất với nội dung bài học.
c) Một số lưu ý
- Tình huống phải phù hợp với nội dung bài học, với địa chỉ tích hợp và với nội dung giáo dục pháp luật, không được vượt ra ngoài chuẩn kiến thức, kĩ năng.
- Tình huống phải phù hợp với trình độ nhận thức của HS.
- Tình huống phải gần gũi với đời sống thực tiễn xã hội, với cuộc sống của HS.
- Tình huống cần có độ dài vừa phải.
- Tình huống phải chứa đựng mâu thuẫn cần giải quyết, gợi ra cho HS nhiều cách suy nghĩ và nhiều cách giải quyết khác nhau.
- Các nhóm HS có thể cùng nhau giải quyết một vấn đề/ tình huống hoặc các vấn đề,